“Ялгуусан” хэмээх модон морь жилийн зүг, мөр гаргах зурхай

http://www.unen.mn/content/32460.shtml?alias=unen

“Чингис хааны гарамгай жанжин Сүбээдэй баатар”

  АГУУЛГА

МОНГОЛ ХЭВЛЭЛИЙН ӨМНӨХ ҮГ	4
ӨМНӨХ ҮГ	5
Нэгдүгээр бүлэг.        ЗОРИГТ СҮБЭЭДЭЙ	7
Хоёрдугаар бүлэг.   МОНГОЛЫН ДАЙЧИН ЦЭРГИЙН БҮТЭЦ,   ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ	33
Гуравдугаар бүлэг.  АЛТАН УЛСЫГ БАЙЛДАН ДАГУУЛСАН НЬ	55
Дөрөвдүгээр бүлэг. ЗҮҮНЭЭС ХУЙЛАРСАН ХҮЧИТ САЛХИ	75
Тавдугаар бүлэг.     ИХ МОРИН ЦЭРГИЙН ДОВТОЛГООН	93
Зургадугаар бүлэг.  БАРУУН РУУ ДОВТОЛСОН НЬ	107
Долдугаар бүлэг.     МОНГОЛ ЦЭРГИЙН ӨВ	127
Наймдугаар бүлэг.  ТӨГСГӨЛИЙН ҮГ: МОНГОЛ БАЙЛДААНЫ УХААНААС СУРАЛЦАХУЙ	139
ДЭЛГЭРҮҮЛЖ УНШИХ БҮТЭЭЛҮҮД	144

МОНГОЛ ХЭВЛЭЛИЙН ӨМНӨХ ҮГ

Чингис хааны шадар өрлөгийн нэг, агуу их жанжин, урианхайн  Сүбээдэй баатрын талаар америкийн цэргийн түүхийн судлаач, профессор Ричард Габрилийн бичсэн  “Чингис хааны гарамгай жанжин Сүбээдэй баатар” номыг  монгол хэлээр орчуулан уншигчиддаа өргөн барьж байна.

Сүбээдэй баатар дал хэвийтэл наслаж, дэлхийн гучин хоёр үндэстэнг номхотгож, их бага жаран таван тулаанд орж, ялан дийлж явсныг  дэлхийд алдраа дуурсгасан ямар ч баатар эр давж гараагүй гэж судлаачид, ялангуяа цэргийн түүхчид бичдэг. Сүбээдэй баатар Монголын эзэнт гүрний гурван их хааны цэргийн номлогч, бодлого боловсруулагч байсан бөгөөд дайсны хүчийг зөв үнэлэх, уран нарийн стратеги, тактик боловсруулахдаа гоц цэцэн ухаан, суу заль төгс хүн байсныг энэ номноос уншиж болно. Сүбээдэй баатар Хятад, Солонгос гэхчилэн Азийн орноос Ойрхии Дорнодын лалын ертөнц, Орос, Польш, Унгар гээд Баруун европын улс гүрнүүдийг байлдан дагуулж, алдраа дуурсгаж явсан нэрт баатар, өрлөг жанжин мөн билээ. Эртний гайхамшигт тулалдаанууд, нэрт жанжингууд, цэрэг, армийн сэдвээр дөч гаруй бүтээл туурвисан профессор Ричард А.Габрил дэлхийн цэргийн түүхийн арвин материал ашиглан уран сайхны аргаар бичсэн энэ бүтээлээ монгол уншигчдад унших боломж олгосонд талархал илэрхийлье. Номыг орчуулах явцад зарим ойлголтыг ташаа илэрхийлсэн, нуршсан, барууны, перс, лалын сурвалж бичгүүдийг түлхүү ашигласан байдал анзаарагдсан ч гэсэн энэ ном бол Сүбээдэй баатрын талаар гарч байгаа судалгааны анхны бие даасан бүтээл юм.

Номыг орчуулах, орчуулгыг хянах, зөвлөх ажилд цаг заваа харамгүй зориулсан орчуулгын багийн гишүүд У.Дэлгэржаргал, П.Бөхчулуун, Л.Цэрэнчунт нарт талархал илэрхийлж байна.

Номыг хэвлүүлэхэд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлсэн П.Батмөнх тэргүүнтэй “Буурлын сан” ТББ-д талархаж, ажлын амжилт хүсэн ерөөе.

Монгол улсын гавьяат багш Пүрэвийн Увш

ӨМНӨХ ҮГ

Цэргийн эртний түүхийн нэрт жанжингуудын нэг эрэлхэг зоригт Сүбээдэй баатар цэргийн удирдах урлаг эзэмшснээрээ Ханнибал болон Скипиотой, удирдах арга барилаараа Александр, Цезарь нартай зэрэгцэх аугаа суутан байлаа.

Сүбээдэйн удирдлага, зааварчлалын дор монголын цэргийн туулсан зам, хугацаа дэлхийн цэргийн аль ч армийн түүхэнд давтагдаагүй билээ. Лалын эх сурвалжуудад түүнийг 73 наслаад хорвоогоос халитлаа гучин хоёр үндэстэнг эзлэн авч, жаран гурван тулаанд ялалт байгуулсан гэж бичсэн байдаг. Түүнийг нас барсны дараа гол хоёр дайсан хятад болон лалын ертөнц гавьяаг нь хүндэтгэн хөшөө босгосон байдаг. Хэрэв Сүбээдэй баатар байгаагүйсэн бол монголчуудын солонгос, хятад, перс, орос, унгарын цэргийн хүчийг бут цохин, газар нутгийг нь эзэмшиж, европыг тохинуулсан түүх байхгүй ч байсан байж мэднэ. Хэрэв Их хаан насан элж, түүний залгамжлагчийг тодруулахаар монголчууд буцаагүйсэн бол энэ жанжин Европыг номхруулах нь дамжиггүй байлаа. Сүбээдэй баатрыг цэргийн аугаа их бодлоготон, уян хатан тактик, арга барилтай жанжин болохыг Барууныхан тэр бүр мэддэггүй байлаа. Жованни да Пиан дел Карпини (Giovanni di Plano Carpini) монгол цэргийн хүрээнд зочилсон тухай 1248 онд бичсэн тайландаа монгол цэргийн зэр зэмсэг, арга тактикийн талаар тодорхой бичсэн боловч Европын цэргийн түүх, хөгжилд нөлөө үзүүлээгүй, тэд ч үүнээс сургамж, санамж аваагүй болой. Марко Пологийн тэмдэглэлд ч мөн адил ач холбогдол өгөөгүй .

Хүний гараар бүтсэн гайхамшиг - Таж Махал

 

Таж Махал нь Энэтхэг улсын Агра хотод орших бунхан бөгөөд Шах-Жаханы /1627-1658/ ноёрхлын үед уран барилгачид Моголын хаант улсын өвөрмөц хэв маягийг бий болгожээ.

Моголын эзэнт гүрний хаан Шах Жахан өөрийн хайрт хатан Мумтаз Махалд зориулан бариулжээ.

Моголын архитектурын хамгийн тод жишээ гэж нэрлэгддэг Таж Махал нь Перс, Оттоман, Энэтхэг болон Исламын архитектурын хэв маяг шингэсэн байдаг. 1983 онд ЮНЕСКО-ын Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн бөгөөд “Муслим урлагийн шигтгээ Таж Махал нь дэлхийн соёлын өвийн шагшин гайхагдах сод бүтээлийн нэг билээ.” хэмээн тэмдэглэгдсэн байдаг.

АМЕРИКИЙН НИЙГЭМ, АМЬДРАЛ, ЗАНШИЛ

Uvsh Purev холбоосыг хуваалцжээ.

Өчигдөр near Bloomington

Дуглас К. Стевенсон АМЕРИКИЙН НИЙГЭМ, АМЬДРАЛ, ЗАНШИЛ номыг заавал уншаарай. Сонирхолтой, яг л уран зохиолын ном уиших лугаа. Гэхдээ үлдэцтэй.http://photos.state.gov/libraries/mongolia/82677/PDF/niigem-es-zanshil.pdf
“Дундаж америк хүн”
Америкуудыг бүрэлдүүлсэн үндэстэн ястны өөр хоорондоо адилгүй байдал, цагаачлалын
туршлага, соёл зэргийн учрыг нь олоход бэрх тул “дундаж америк хүн”-ийг тодорхойлоход
тун төвөгтэй. Олонх америкууд цагаан арьстай ч бас энгийн цагаан арьстан хүмүүс биш.
Ихэнх америкууд христийн шашинтай боловч Америкийг “Христийн шашинтай
орон” гэж нэрлэж боломгүй. Америкуудын ихэнх нь Европоос гаралтай гэх авч энэ
нь америкчуудыг бүхэлд нь тодорхойлж чадахгүй. Хэлний хувьд ч мөн адил.АНУ нь өөрийн гэсэн үндэсний “албан ёсны” хэлгүй цөөхөн орны нэг л дээ. Англи хэл нь нийтээр хэрэглэдэг хэл мөн боловчтүүнийг үндэсний хэл гэж хуульчлаагүй. 32 сая шахам америкчууд гэр орондоо англиас өөр хэлээр ярьдаг. 1980-1990 оны хооронд англиас өөр хэлээр ярьдаг хүний тоо 38
хувиар өссөн баримт байна. 1980 онд есөн америкийн нэг нь гэртээ англиас өөр хэлээр
ярьдаг байсан бол одоо долоон хүний нэг нь ярьж байна. Хэрэв та Шинэ Мексикт испаниар ярьдаг америк хүнтэй уулзлаа гэж бодоход тэр хүн тань хэдэн жилийн өмнө АНУ-д цагаачлан ирсэн, эсвэл түүний өвөө эмээ нь АНУ-д зуун жилийн өмнө ирсэн ч хүн байж магадгүй. Эсвэл бүр Зүүн эрэгт (АНУ-ын Орч.) Британийн 13 колони муж тогтохоос өмнө өвөг дээдэс нь тэр газар нутагт амьдарч байсан хүн бас байж болно. Иймээс харь дуудлагаар ярьж байгаа хүн
бүхэн гадаадын хүн гэсэн үг биш юм

http://photos.state.gov/libraries/mongolia/82677/PDF/niigem-es-zanshil.pdf

photos.state.gov

“ШИ ЗИ”-Г СУДЛАХЫН УЧИР

Сыма Цяны алдарт “Ши Зи” буюу “Түүхийн тэмдэглэл”-ийг сонсоогүй хэн байх билээ. Манай эртний түүх, ялангуяа Хүн гүрэн хийгээд Түмэн болон Модун шанъюйн тухай мэдээлэл тэндээс л эхтэй билээ. Түүнээс ч нэн эртний тун олон юм буй. “Ши Зи” бол Сыма Тан гэгч эхэлж, түүний хүү Сыма Цянь ихэнхийг нь бичиж дуусгасан хамгийн эртний бичгийн түүхэн дурсгалын нэг юм. Энэ аварга бүтээл 130 бүлэгтэй (тэрийг нь цзюань гэдэг юм байна), 526 мянга гаруй дүрс үсэгтэй аж. Түүнийг 2010 онд Оросууд анх удаа бүтнээр нь 9 боть болгон орчуулж дууссан байна. Энэ нь манайд ихээхэн хамаатай тул энэ орчуулгын тухай болон үндэсний үзлийн тухай бас бус зүйл өгүүлэх гэсэн юм. 

Цус ойртолт нь Монгол хүний удмын санг ядууруулж байна

�

Хүний бие 100 гаруй төрлийн 50000 тэрбум эсээс бүтдэг. Эдгээр эсүүд үүрэг бүтцээрээ хэсэг бүл­гүүдэд ялгарч хүний бүхэл бүтэн бие махбодыг бүтээ­дэг. Эдгээр бүлэг эсүүдийн биед гүйцэтгэх үүрэг хү­ний биеийн эс бүрийн бөөмөнд хадаглагддаг 46 хромосомыг бүрдүүлэгч дезоксорибонуклейн хүч­лийн гинжний нуклеотид хэмээх азотлог дөрвөн суурийн дараалалаар ил­рэх генийн идэвхжлээр тодорхойлогд­дог.

Дэлхийд ганц Монгол наадам эхэллээ

Дэнж хотойтол наадах дэлхийд ганцхан монгол наадмын нээлт албан ёсоор эхэлж байна. Есөн хөлт цагаан тугийг Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд залсны дараа Ардын хувьсгалын 91 жилийн ой, Их Монгол Улс байгуулсны 806 жил, Үндэсний их баяр наадмыг нээж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж үг хэллээ. Тэрбээр
“Эрхэм хүндэт Монгол түмэн, наадамчид аа,
Эрхэмсэг зочид, хатагтай ноёд оо,
Монголын сайхан эх орондоо болон дэлхийн олон газар наадамлаж байгаа нийт иргэд, наадамчин олондоо Монгол наадмын халуун мэндчилгээ өргөж хамгийн сайн сайхныг хүсэн ерөөе.

Монгол Улсын Төрийн Далбааны түүхийг сөхвөл ...

Монгол Улсын Төрийн туг далбаа. 1911 он.

1911 онд сэргээн тунхагласан Монгол Улсын төрийн далбааг бүтээх тухай баримт бичигт өгүүлэхдээ: “Олон улсын дор цөм өөр өөрийн далбаа буй, бидний Монгол болбоос өөрөө эзэрхэг эрх хэмжээ бүхийг илэрхийлвэл зохимой” хэмээн шинэ тутам байгуулагдсан Монголын төрийн далбаанд ихээхэн ач холбогдол өгч байв.

Ийнхүү энэ үеийн Монгол Улсын далбаа нь хэмжээний хувьд гурван ам буюу гурав нэгийн харьцаатай (Төрийн ордонд юмуу албаны их газар мандуулах далбаа нь хүрээтэйгээ 105 x 280 см, дэвсгэр нь 70 x 210 см, бага албан газар, энгийн айлд мандуулах нь хүрээтэйгээ 50 x 60 см, дэвсгэр нь 30 x 30 см хэмжээтэй байхаар заажээ) хэлбэр нь босоо гонзгой дөрвөлжин, гол дэвсгэр нь шар, ишний эсрэг талд гурван улаан хэлтэй, хэлний этгээдээс бусад гурван талд улаан хөвөөтэй байх ба хөвөө нь ам хагас өргөн далбааны төв дунд хүрээтэй бадамлянхуа цэцэг бүхий соёмбо сүлд, “Э”, “БАМ” үсгийг тусгай мөргөлийн ном (Ламаадангомбо, Санждансүрэн, Лаймүүданзан) бичсэн дэвсгэр дээр урлан, далбааны төгсгөлийн гурван улаан хэлний дээдэд “Ум”, дундад “Аа”, доодод “Хум” хэмээх маанийн үсэг байхаар тогтоожээ.

Алтайн Урианхайн 7 хошуу үүсэн бий болсон нь

 

Алтайн нуруугаар нутаглаж, Зүүнгарын зүүн хойд хил болох Алтайн 13 сүвийг сахидаг байсан урианхайчуудыг 1755 онд Манж Чин улс эзлэн аваад эзний хишиг хүртээж, Алтайн нуруу, Булган, Чингэл, Цагаан голд суулгажээ. 1762 оноос Ховдын амбан Алтайн урианхайг зүүн, баруун 2 гарт хувааж, зүүнд 4, баруунд 3 хошуу байхаар тогтож, тэрхүү 2 гарыг хошуу захирагчдаас нэгэнд нь сул амбан нэр зүүлгэн захируулдаг байжээ. Үүнд:

1. Зүүнгарын амбаны хошуу /6 сум /
2. Зүүнгарын мээрин зангийн хошуу / 4 сум/
3. Зүүнгарын Сүжигт гүний хошуу / 2 сум/
4. Хар соёны хошуу / 3 сум/
5. Баруун амбаны хошуу / 4 сум/
6. Гомбо даагийн хошуу / 3 сум/
7. Баруун гарын Шар даагийн хошуу / 1 сум/

Алтан нуурын урианхайн 2 хошуу
1764 онд энэ хошууг зохиож, Ховдын Манж амбаны газар захируулсан байна. Алтан нуурын урианхай нар нь Чүйн голоор нутаглаж, урианхайн Зүүнгарын Эетэй гүний хошуутай хил залган оршдог байсан бололтой.

Та өөрөө аль хошуунд нь багтаж байна вэ? сэтгэгдэлд үлдээнэ үү?
Эх сурвалж:  На.Сүхбаатар “Баруун Хязгаарын нийгэм-улс төрийн хөгжлийн түүхэн тойм /ХХ зууны эхэн үеэс 1930-аад он/”

Гүрний чинадаас Монголоо бэтгэрч гүвээ сэтэртэл харуулдах тэд минь...

1. Амны бэлгэ ашдын ерөөлтэй Цастын монгол

Хятадын алдарт Чиляний их нурууны баруун хормойг дэрлэсэн багаахан суурингийнхан өөрсдийгөө Цастын монгол хэмээн нэрлэх. Түм түжигнэж бум бужигнасан Дундад улсад Цастын монгол уу, Цайдмын монгол уу, Дээд монгол уу, Дэлхийн монгол уу гэдэг хэнбугайд ч сонин биш. Их Хятадын 56 үндэстний нэг Монгол гээд л өнгөрнө.

Үндэсний баяраараа үндэсний хувцсаа өмсөцгөөе

Монгол үндэстний тусгаар тогтнолын баярын өдөр.
1911 оны 12 сарын 29-нд Богд Жабзандамба хутагтыг Монгол Улсын шашин, төрийг хослуулан барьсан хаан ширээнд өргөмжлөн залах ёслол Их хүрээнээ болж, Олноо өргөгдсөн Монгол Улсаа байгуулсныг албан ёсоор дэлхий дахинаа зарлан тунхагласан түүхт өдөр билээ. 2011 онд  Монгол үндэстэн тусгаар тогтнолоо эргэн сэргээсэн 100 жилийн түүхэн ой болж байгаа билээ.
МУ- ын УИХ тогтоол гарган 2011 оны 12 сарын 29-ний  өдрийг нэг удаа бүх нийтээр тэмдэглэн өнгөрүүлэх өдөр болгон зарлаж байгаа нь баярламаар ч юм шиг гомдмоор ч юм шиг сэтгэлийн хөгийг минь татсанаас үүдэн энэхүү зүйлийг тэрлэхээр суусан минь энэ. Би бээр бичгийн хүн биш ч болсон үйл явдлын улс төр, нийгмийн ач хобогдол үнэн мөнийг мэдээсэй гэсэн үүднээс баримтад тулгуурлан санаагаа чадан ядан буулгаж байгааг минь хүлээн авна уу.
Улс орон даяараа амарч бүх нийтээр тэмдэглэн өнгөрүүдэг баяр ёслолын өдрүүд ба түүний түүхэн ач хобогдолын талаар товчхон дурьдвал.

Бүх нийтээрээ энэ сарын 29-нд амарна

Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 100 жилийн ой энэ онд тохиож байгаатай холбогдуулан энэ сарын 29-ний бүх нийтээр амрах баярын өдөр болгохоор Монгол Улсын Засгийн газраас дэмжлээ.
УИХ-ын гишүүн Н.Батбаяр, Ч.Сайханбилэг, Ө.Энхтүвшин, Д.Загджав нар энэхүү түүхэн өдрийг бүх нийтийн амралтын өдөр болгохоор хуулийн төсөл санаачилсан юм.
Тэдний санаачилсан уг хуулийн төслийг төсөл хэлбэрээр дэмжих боломжгүй харин нэг удаагийн арга хэмжээ болгон, бүх нийтийн амралтын өдөр болгох нь зүйтэй хэмээн үзсэн ажээ.

Халимагууд Монгол руу ирж явна

2 дугаар хэсэг. Нүүдлийн эхлэл: Нарт дэлхийд Монголоос илүү нь үгүй  
“Хүйтэн булгийн усандаа л Хирээ нь угаагаад суугаа даа Хирээ нь угаагаад суугаав чигээ Хайртай ээжийгээ санана даа…” “Алтангадас” одонгоор энгэрээ мялаасан дуучин, хөөмийч Цагаанзам Монгол Улсын иргэн болох хүсэлтээ гаргасан байна.

Ерөнхийлөгч эрдэмтдэд илгээлт явуулав

Өчигдөр 16 цаг 31 минут

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны байгууллага үүсч хөгжсөний 90 жил, Шинжлэх Ухааны Академи байгуулагдсаны 50 жилийн ойг тохиолдуулан Монгол Улсын шинжлэх ухааны салбарын нийт ажиллагсад, эрдэм шинжилгээний ажилтан, эрдэмтдэд илгээлт илгээжээ. Үүнийг бүрэн эхээр нь хүргэе. 


Эрхэм хүндэт эрдэмтэн судлаачид, шинжлэх ухааны зүтгэлтнүүд,

Хатагтай, ноёд оо,

Монгол Улсад орчин цагийн шинжлэх ухааны байгууллага үүсч хөгжсөний 90 жил, Шинжлэх Ухааны Академи байгуулагдсаны 50 жилийн ойг тохиолдуулан эх орны маань хөгжил, дэвшлийн оюун ухаан, хурдасгуур болсон эрдэмтэн, судлаач, шинжлэх ухааны байгууллагын ажилтан, албан хаагч Та бүхэндээ баярын мэндчилгээ дэвшүүлж, амжилт бүтээл, аз хийморь, сайн сайхан бүхниийг хүсэн ерөөе.

Одоогоос 90 жилийн тэртээх энэ өдрүүдэд хэсэг сэхээтэн санаа зорилгоо нэгтгэж, улс орныхоо хоцрогдолыг арилгах, ард түмнээ соён гэгээрүүлэх, бүх нийтээр бичиг үсэг, боловсрол соёлтой болохын тулд шинжлэх ухааны зүйл бүрийн салбарыг үүсгэн хөгжүүлэх зорилго бүхий Судар бичгийн хүрээлэнг байгуулжээ. Ийнхүү Хубилай цэцэн хааны үеэс уламжлалтай монголын шинжлэх ухааны орчин цагийн түүх нь Судар бичгийн хүрээлэнгээр эхэлж, өнгөрсөн хугацаанд эх орныхоо газар зүй, уур амьсгал, амьтан ургамал, түүх шаштир, хэл, ёс заншлаас эхлээд эрдэс баялагийн нөөц, техник, технологийн судалгаа шинжилгээ хийдэг олон арван эрдэм шинжилгээний байгууллага, эрдмийн хамт олон, шинжлэх ухааны тогтолцоо бүрэлдэн бий болж, эх орныхоо хөгжил дэвшилд их хувь нэмэр оруулж, дэлхий дахинаа хүлээн зөвшөөрөгдсөн эрдмийн томоохон бүтээл туурвиж байгааг бахархан тэмдэглэхэд таатай байна.

1961 онд Шинжлэх Ухааны Академи байгуулагдсанаар орчин үеийн шинжлэх ухааны хөгжлийн нэгэн шинэ эрин эхэлж, тэр цагаас хойших хагас зуун жилд манай орны шинжлэх ухааны салбар бүхий л талаар өргөжин хөгжиж, үндэсний судалгаа шинжилгээний томоохон чадавхитай боллоо. ШУА-ийн эрдэмтэн судлаачид өөрийн орны түүх, соёл, эх хэлний судалгааг өргөн хүрээнд амжилттай явуулсан нь үндэсний тусгаар тогтнолыг батжуулах, нийгмийн сэтгэлгээний болон соёлын түвшинг дээшлүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн билээ.

Манай эрдэмтэд эрдэс баялгийн шинэ ордууудыг нээх, хөдөө аж ахуй, анагаахын шинжлэх ухааны салбарт малын шинэ үүлдрүүд бий болгох, хүн малын халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах олон төрлийн эм бэлдмэл бий болгох, эх орны баялгийг оюун ухаан шингэсэн үнэтэй бараа, бүтээгдэхүүн болгон боловсруулах техник, технологийг бий болгох,  сансар судлал зэрэг ажлыг амжилттай хийж эдийн засгийн салбарт нэвтрүүлсэн байна.

Дэлхий дахинд шинжлэх ухааны шинэ ололтууд хурдацтай түгэн дэлгэрч буй энэ цаг дор улс үндэстнийхээ шинжлэх ухаан, нийгмийн хэрэгцээг хангахад чиглэсэн судалгаа шинжилгээний ажлыг санаачлан, олон улсын эрдэм шинжилгээний хамтарсан судалгааны орчилд идэвхтэй байр суурь эзэлж, судалгаа, шинжилгээний шилдэг арга ухаан, технологиос байнга суралцах, нэвтрүүлэх, нутагшуулах талаар нягт хамтран ажиллаж, шинжлэх ухааны салбарын ажлын чанар, үр өгөөжийг дээшлүүлнэ гэдэгт Монгол Улсын Төрийн тэргүүн би бүрэн итгэлтэй байна.

Мөн үндэсний түүх, бичиг соёлын гайхамшгийг улам бүр нээн илрүүлж, дэлхий нийтэд таниулж байх нь эрдэмтэн мэргэд Та бүхний эрхэм үүрэг байх ёстой.

Монгол Улсад ардчилал, зах зээлийн харилцаа гүнзгийрэхийн хэрээр мэдээлэл, мэдлэгт тулгуурласан үндэсний эдийн засаг, инновацийн үр ашигтай тогтолцоог бий болгох шаардлага чухлаар тавигдах боллоо. Эрдэмтэд, судлаачдынхаа боловсруулсан эдийн засгийн үр ашигтай, өрсөлдөх чадвартай техник, технологийг хүлээн авч бойжуулах, инновацийн бизнесийг хөгжүүлэх, шинэ бүтээгдэхүүн, технологийн төслийг худалдан авч үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх талаар төр, шинжлэх ухаан, бизнесийн хамтын ажиллагааг шинэ шатанд гаргах шаардлагатай байна. Гадаадын шинэ технологийг өөрийн оронд үр дүнтэй нутагшуулах тухайд ч идэвх санаачлагатай ажиллах хэрэгтэй байгааг онцлон дурдая. Энд байгаль орчныг хамгаалах асуудал байнга анхаарлын төвд байх учиртай.

Төр засгаас шинжлэх ухааны салбарын санхүүжилтийн бүтцийг оновчтой болгож, зарцуулах хөрөнгийн хэмжээг мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгааг ч хэлье.

Энэхүү түүхэн ойгоор та бүхэн өнгөрсөн хугацааны ажил үйлсээ нухацтай дүгнэж, цаашид хийх ажлынхаа чиглэлийг чамбайруулан тодорхойлсон арга хэмжээнүүдийг авч байгааг сайшаан тэмдэглэхийн сацуу эрдэм шинжилгээний ажилтан, судлаачдын чадавхийг сайжруулах, дэлхийн шилдэг техник, технологи, инновацийг үйл ажиллагаандаа үр өгөөжтэй нэвтрүүлэн ажиллахыг хүсье.

Монголын Улсын шинжлэх ухааны салбар үргэлжид өсөн дэвшиж, үр өгөөж нь үлэмж их байх болтугай.

 МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ЦАХИАГИЙН ЭЛБЭГДОРЖ

Алтайн Урианхайчууд

Монголчуудын эрт   эдүгээгийн угсаа түүхийн явцад      идвэхитэй оролцож олон зууны туршид алдар нэрээ дуурсгасаар ирсэн эртний хүчирхэг овог, аймгийн нэг бол урианхайчууд юм.

Судалгаанаас үзэхэд дундат эртий үеийн Бурхан Халдуны урианхай нар бусад

Сүвээдэй төрсөн нь

          Сарьдаг уулсын үзүүр шувтрах ой хөвчийн хязгаарт 1175 оны хөх морин жилийн өвөл цас багатай ч, чөтгөр ч тогтомгүй ер бусын их хүйтэн болов. Ан араатан, жигүүртэн бүгдээр их хүйтнээс дайжин хаашаа ч юм хулжин одоцгоож, өнчин сондгой ургасан ганц нэгэн модод салхи өчүүхэн төдий хөдлөхөд тас нясхийн хугарч байхад харин энэ хохь хүйтэнд хөвчийн аглаг гүнд, тэр их ой хөвчийн амь халууныг нь хадгалах мэт тэсч хоцорсон ганц өтөг гэр байх нь Урианханы харлаг дархан Жарчуйдайнх юм.

Арван Гурван Aлтай хаана байна вэ?

"Арван гурван Алтай Гучин гурван Хөхий" гэсэн хэллэгийг мэдэхгүй монгол хүн бараг үгүй биз.

Шинэ ном

 Энд сонирхолтой уншууртай түүхэн зохиолын хэсэг байна. Үргэлжлүүлэн уншаарайhttp://www.heavensfavorite.com/DOWNLOAD_SAMPLE/PDF/Chinggis.pdf

Урианхайн Сүбээдэй баатар

                                     Б.Номинчимэдийн "Хөх илдний очис" номын хэсгээс.

     1175 онд Сүбээдэй баатар төрснөөс эхлээд Монголын эзэнт гүрний задрал шувтарч, тэр эрчим хүч Европ руу шилжин очих хүртэлх үеийг хамрах түүхийн талаар өгүүлэх ном. Сарьдаг уулсын үзүүр шувтрах ой хөвчийн хязгаарт 1175 оны хөх морин жилийн өвөл цас багатай ч, чөтгөр ч тогтомгүй ер бусын их хүйтэн болов. Ан араатан, жигүүртэн бүгдээр их хүйтнээс дайжин хаашаа ч юм хулжин одоцгоож, өнчин сондгой ургасан ганц нэгэн модод салхи өчүүхэн төдий хөдлөхөд тас нясхийн хугарч байхад харин энэ хохь хүйтэнд хөвчийн аглаг гүнд, тэр их ой хөвчийн амь халууныг нь хадгалах мэт тэсч хоцорсон ганц өтөг гэр байх нь Урианханы харлаг дархан Жарчуйдайнх юм. Жарчуйдай дархан энэ жил 13 нас хүрч, эцгийн хөөрөг тулмыг хөдөлгөхтэйгээ болж буй Зэлмэ хүү, өнөө маргаашгүй болсон тулгар биетэй эхнэр Омол хийгээд өрх гэрийнх нь хүнс хоолыг залгуулдаг хайнагийн гурван үнээ, хоёр эр бяруутайгаа энэ хүйтэнд үлдсэн нь санамсаргүй хэрэг биш ажээ.

Бага хаадын үхэл хийгээд бардам түшмэдүүдийн зовлонгийн тухай

Мандуул хаан ор суумагц Монголын дотоод хямрал тэмцлийг намжааж, төр улсаа төвхнүүлэхийн төлөө “цэрэг морио тэгшлэн” юуны түрүүнд хаан ахын хөвгүүн Махкурсыг алсан ялыг асуун Долоон түмэд /7 отог/ -ийн Доголон тайжийг довтлон цохиж эрхэндээ оруулав. Улс орны амгаланг бодолцож Уйгудын Бэгэрсэнд Борогчин гүнжийг, Цэгүд аймгийн хошой тавнанд Эгшиг гүнжийг өгч төрийн ураг барилдахуй ёсоор эв найрыг эрхэмлэн Бэгэрсэнд улсын тайш өргөмжлөв.

Энэ үед Урианхайн хутагт Шүүстэй баатар